Mahitgar/धूळपाटी/बालभारती

Wiktionary कडून
Jump to navigation Jump to search
  • बालभारती
  • अंकित - ताब्यातील, अधीन, वश
  • अंकुर - कोंब, मोड
  • अंकुरणे - कोंब फुटणे, मोड येणे.
  • अंकुश - हत्तीला ताब्यात ठेवण्यासाठी माहुत हातात ठेवतो ते शस्त्र, नियंत्रण.
  • अंकुश लावणे(वाक्प्र.) - ताब्यातठेवणे, बेफाम होऊ नये म्हणून रोखणे
  • अकल्पित - कल्पना नसताना, एकाएकी, अचिंतित
  • अकाली - ठरलेल्या वेळेपूर्वी, योग्य(अपेक्षित) वेळ आली नसताना, शिखांचा एक पंथ
  • अकुशल - काम चांगले करता न येणारा(कामगार), सुखरूप नसणारा.
  • सतत, खंड नसलेला, न थांबता, ज्योतीराव फुले यांनी लिहिलेला पद्य प्रकार
  • अखाद्य - खाण्यास अयोग्य.
  • अगणित - मोजता न येणारे, असंख्य, गणना करता येणार नाही असे.
  • अग्निज - वितळलेला शिलारस नंतर थंड होऊन तयार झालेला खडक, अग्नितून म्हणजे अग्निच्या क्रियेमूळे जन्मास आलेला, ज्वालामूखी लाव्हारसापासून जमिनीत तयार झालेला खडक
  • अग्निशामक
  • अचाट
  • अचेतन
  • अच्छिद्र - छिद्र नसलेले, ज्यातून पाणि झिरपू शकत नाही असे.
  • अजमावणे -
  • अजस्त्र
  • अजाण -
  • अजिंक्य -
  • अजोड -
  • अट्टाहास
  • अटळ
  • अटीतटी
  • अठरा विश्वे दारिद्र्य ((उत्पत्ति: १८*२०=३६० दिवस गरिबी))
  • अडत्या
  • अडसर
  • अंडज
  • अंडाशय - स्त्रीबीज निर्माण होऊन जिथे राहते तो भाग.
  • अढळ -
  • अणकुचिदार
  • अणीदार - शत्राचे बारीक टोक असलेला, टोकदार
  • अणु(णू) - मूलद्रव्याचा लहानातील लहान भाग.हा रासायनिक अभिक्रियेमध्ये भाग घेऊ शकतो. केंद्रस्थानी अणुगर्भ किंवा अणुकेंद्र आणि बाहेर केंद्राभोवती फिरणारे इलेक्ट्रॉनकण अशी अणू रचना असते.
  • अणुअंक - अणुकेंद्रातील प्रोटॉनची संख्या
  • अण्वस्त्र
  • अण्वस्त्र संशोधन
  • अण्वस्त्र स्पर्धा
  • अण्वस्त्र कपात
  • अणुऊर्जा - अणुकेंद्रकाच्या विखंडनात किंवा एकत्रिकरणात मुकत होणारी उर्जा, अणुभट्टीत ही ऊर्जा मुक्त होते किंवा केली जाते.
  • अणुक्रमांक - ही (झेड) या इंग्रजी अक्षराने दाखविली जाते
  • अणुकेंद्रक - अणुचा केंद्र भाग, यात प्रोटॉन आणि न्युट्रॉनचे कण असतात.
  • अणुचाचणी -
  • अणुबॉंब
  • अणुभार - अणुकेंद्रकातील सर्व कणांचा एकत्रित भार
  • अणुभारांक - (ऍटॉमिक युनिट किंवा ऍटॉमिक वेट युनिट) मूलद्रव्याच्या अणूचे वस्तुमान मोजण्यासाठी वापरले जाणारे एक एकक
  • अणुवस्तुमानांक - अणुकेंद्राचे एकुण वस्तुमान. स्थूलमानाने त्या केंद्रकातील प्रोटॉन आणि न्युट्रॉन यांच्या वस्तुमानाची बेरीज इंग्रजी 'ए' या अक्षराने दाखवतात.
  • अणुविद्युत - अणुविखंडन अभिक्रियेत निर्माण होणारी उष्णता वापरून जी वीज निर्माण होते, तिला अणूविद्युत म्हणतात
  • अणुशक्ती - अणुभट्टीत निर्माण झालेल्या उष्णतेपासून जी विद्युत शक्ति निर्माण होते तीला अणुशक्ती असे म्हणतात
  • अणुसंरचना - अणुचे घटक आणि त्यांची रचना याचे वर्णन 'अणुसंरचना' या शस्त्रात होते.
  • अंतराळ
  • अंतरित - रेषांनी बंदिस्त केलेल्या आकृतीतील आतला भाग.(त्याच आकृतीला बाहेरचा भागही असतो)
  • अंतरिक्ष -
  • अंत:करण
  • अंत:करण तिळतिळ तुटणे (वाक्प्र)
  • अंत:करण दुभंगणे
  • अंत:परजिवी - दुसऱ्याच्या शरिरात राहून स्वत:चे पोषण करून घेणारा.
  • अंतर्गुण
  • अंतर्गोल - गोलीय आरशात परावर्तन करणारा भाग, आत असलेला तो अंतर्गोल आरसा.( परावर्तन करणारा भाग बाहेर असेल, तेव्हा तो बहिर्गोल आरसा)
  • अंतर्ग्रहण - आत घेणे
  • अंतर्जात - आत उत्पन्न झालेला
  • अंतर्बाह्य - ((व्युत्पत्ती - अंत:+बाह्य))आतून आणि बाहेरून म्हणजे संपूर्ण
  • अंतर्भाग - अंत:(आतला) भाग
  • अंतर्भाव - आत ठेवणे, समावेश करणे, मनातील भाव, हेतू.
  • अंतर्भूत -
  • अंतर्मन -
  • अंतर्वक्र भिंग - कडा फुगीर आणि मध्यभागी त्यामानाने कमी फुगीर
  • अंतर्वक्र आरसा - ज्या पृष्ठभागावरून किरण परावर्तीत होतात तो आतल्या बाजुला वक्र असणारा आरसा.
  • अंतर्साली - (झाडाच्या) आतल्या साली
  • अंत:स्थ -
  • स्थ - म्हणजे : असलेले, राहीलीले.
  • अंत:सामर्थ्य -
  • अंत:स्त्रावी - आतल्या आत पाझरणारा
  • अतिरंजीत -
  • अतिरोगण - त्वचेमध्ये असलेले मॅलॅनिन नावाचा पदार्थ सूर्यप्रकाशातील अपायकारक अतिनील किरणांपासून शरीराचे रक्षण करतो. त्वचेच्या खालील थरातील मॅलॅनिनचे प्रमाण सामान्य स्थितीपक्षा बरेच वाढणे, या स्थितीला अतिरोगण असे म्हणतात.
  • अतिक्रमण
  • अतिथिगृह
  • अतिथी
  • अतिनील - (अल्ट्रा व्हायोलेट) प्रकाशाच्या वर्णपटत निळ्या रंगाच्याही पलिकडे असलेले किरण, डोळ्यांना न दिसणारे पण फोटोग्राफिक फिल्मवर परिणाम करणारे किरण मुख्यत्वे सुर्यप्रकाशातून मिळतात.
  • अति पक्वता
  • अतिपरिष्कृत अतिशय स्वच्छ केलेले.
  • अतिरिक्त
  • अतिरेक
  • अतिवेधी - बऱ्याच जाडीच्या आवरणाचाही भेद करून पार जाणारा.
  • अतिशुष्क
  • अतिसंक्षिप्त
  • अतिसंवाहक - अतिशय कमी तापमानाला काही संवाहकातून रोध न होता विजेचा प्रवाह चालूच राहातो, त्यांना अतिसंवाहक म्हणतात.
  • अंतिम
  • अंती
  • अतुल
  • अतुलनीय
  • अतूट
  • अतृप्त
  • अत्यल्प
  • अत्याचार
  • अत्याधूनिक
  • अत्युच्च
  • अंत्य
  • अंत्यसंस्कार
  • अंत्राळीपंत्राळी करणे (वाक्प्र) - उचलून हवेत ऊलटापालटा करणे
  • अथक न थकता, सतत
  • अथून येथ पासून, याठीकाणा पासून
  • अंथरूण धरणे (वाक्प्र)
  • अंथरूण
  • अंदाधुंदी
  • अदिशराशी - ज्या राशीला दिशा नाही अशी राशी
  • अद्भुत
  • अद्ययावत
  • अद्याप/अद्यापि
  • अद्वितीय
  • अधरिय - खालच्या बाजूचा
  • अंध
  • अंधश्रद्धा
  • अध:कोन - अवनत कोन, दृष्टीच्या पातळीच्या खाली होणारा कोन.
  • अध:पतन -
  • अध:पात
  • अध:सरण - खाली वाहत जाणे
  • अधातुगुण - धातू नसलेल्या पदार्थाचे गुण
  • अधातू - धातू नाही असा, धातू नसलेला
  • अधिकार
  • अधिकारयुक्त
  • अधिकारारूढ होणे
  • अधिकृत
  • अधित्वचा - वनस्पतींची पाने आणि कोवळ्या फांद्या यांची सर्वात वरिल आवरणाचा सर्वात वरचा (बाह्य) थर
  • अधिनियम हकाची मर्यादा दाखवणारा नियम . काय्द्यातील अधिक किंवा जास्त अर्थ स्पष्ट करणारा नियम
  • अधिपती
  • अधिपत्य
  • अधिपादप - अधि म्हणजे वर किंवा श्रेष्ठ, पादप म्हणजे वॄक्ष . जमिनीशी संबध न येता. इतर मोकळ्या झाडांच्या फांद्यांचा फक्त आधार घेऊन वाढणाऱ्या वनस्पती त्या झाडातून अन्नरस घेत नाहीत . हवेत लोंबकळणारी यांचीमुळे वातावरणातील बाष्प शोशुन घेतात.
  • अधिभार - ज्यादा कर
  • अधिराज्य - सार्वभौम राज्य, साम्राज्य, मुख्य राज्य
  • अधिवास राहण्याचे ठीकाण, निवासस्थान
  • अधिवृक्क - (अधि - वर, वृक्क - मुत्रपिंड सस्तन प्राण्यांच्या शरीरात मुत्रपिंदाच्या वरच्या टोकाशी असलेल्या ग्रंथीला अधिवृक्क ग्रंथी म्हणतात. ठराविक वयात नर किंवा मादी यानुसार शरीराच्या वाधीत होणाऱ्या महत्वाच्या बदलांचे नियंत्रण या ग्रंथितून पाझरणाऱ्या स्त्रावाने होते.
  • अधिवेशन -
  • अधिष्ठान
  • अधिष्ठित
  • अधिसत्ता
  • अधीर
  • अधीक्षक
  • अधुना - आता, सद्ध्या, हल्ली
  • अधुपणा
  • अधोभाग - खालचा भाग तळाचा भाग
  • अधोरेखित
  • अध्यात्म -
  • अध्यात्म मार्ग
  • अध्यादेश - वटहुकूम
  • अध्याय - पर्व, खंड, विभाग, प्रकरण
  • अध्यायाचे पर्व - अध्यायाचे विभाग, अध्यायाचा कालखंड
  • अध्वर्यू
  • अनंत - ज्याला अंत नाही असा
  • अनन्य साधारण
  • अनन्वित
  • अनपेक्षित
  • अनर्थकारक
  • अनवधान - ( अवधान म्हणजे लक्ष)
  • अनन्वित
  • अनपेक्षित
  • अनर्थकारक
  • अनवधान
  • अनवाणी -
  • अनशनकाळ
  • अनाकोंडा - तीसफूट लांबी पर्यंत वाढणारी प्रत्यक्ष पिल्लांना जन्म देणारी अजगराची एक जात. अनाकोंडा दक्षिण व विषुवृत्तीय जंगलातच आढळतात
  • अनाक्रमण करार
  • अनागोंदी
  • अनाथालय
  • अनादर
  • अनादी
  • अनाहूत
  • अनियंत्रित
  • अनियमित
  • अनियमित परावर्तन - पृष्टभाग खडबडीत असल्यामूळॆ प्र्काशाचा झोत परत फिरताना (परावर्तित होताना) विखुरला जातो, अशा प्रकारच्या परावर्तनाचे नाव.
  • अनिर्बंध - कोणतेही निर्बंध नसलेला
  • अनिवार्य
  • अनिष्ठ
  • अनुकंपा
  • अनुकूल
  • अनुच्छेद - कलम, बाब
  • अनुत्पादक
  • अनुदान
  • अनुदार
  • अनुप्रयुक्त - उपयोजित. उदा अनुप्रयुक्त संख्याशास्त्र म्हणजे ज्याचा व्यवहरात खूप उपयोग होतो असे संख्याशास्त्र
  • अनुभुती
  • अनुमान
  • अनुमोदन
  • अनुयायी
  • अनुरोध
  • अनुवाद
  • अनुशासन
  • अनुषंग
  • अनुसंधान
  • अनुसरण
  • अनुस्यूत
  • अनेकेश्वरवादी
  • अनैच्छिक
  • अनैतिक
  • अनोखे
  • अन्नदा
  • अन्नस्वीकार्हता
  • अन्य
  • अन्यत्र
  • अन्यथा
  • अन्याय
  • अन्योक्ती
  • अन्योन्य
  • अन्वयार्थ
  • अन्वेषण
  • अपंग
  • अपघटक= पदार्थाचे विवीध घटक सुटे करणारा
  • अपघटन - पदार्थाचे विवीध घटक सुटे करण्याची क्रिया
  • अपमार्जक - मळ धुवून काढणारा
  • अपनयन - डोळे पुसून टाकणे
  • अपप्रवृत्ती
  • अपचयी - पेशींचे विविध घटकात विघटन
  • अपत्य
  • अपरिग्रह
  • अपरिपक्व
  • अपरिमित
  • अपरिवर्तनीय
  • अपरिहार्य
  • अपरूप - रचनेच्या विविधतेमुळे तयार होणारी एकाच मूलद्रव्याच्या रेणूची विविध रूपे, विचीत्र:कुरूप
  • अपवरग
  • अपवाद
  • अपव्यय
  • अपसामान्य कॅल्सिकरण - सामान्यपणे न होणारे खनिजीकरण
  • अपहार
  • अपक्षय
  • अपायकारक
  • अपार
  • अपारदर्शक
  • अपारंपारिक
  • अपील
  • अपुष्प - फुल नसलेल्या (वनस्पती)
  • अपूर्णांक
  • अपूर्व
  • अपेक्षा
  • अपौरूषेय
  • अप्पल्पोटी
  • अप्रकट
  • अप्रकाशित
  • अप्रगत
  • अप्रतिम
  • अप्रत्यक्ष
  • अप्रमाण
  • अफाट
  • अफू
  • अबकारी
  • अबर्डीन - समशितोष्ण प्रदेशातील एक प्राणी
  • अबाधित
  • अंबुज
  • अबोध
  • अब्रू
  • अभयारण्य
  • अभागी
  • अभाव
  • अभिक्रियाकारक - अभिक्रिया म्हणजे दोन किंवा अधिक पदार्थात आंतरक्रिया घडून रासायनिक बदल घडणे - अभिक्रिया घडवून आणणारा
  • अभिजात
  • अभिनंदन
  • अभिनय
  • अभिनव
  • अभिनिवेश
  • अभिन्न
  • अभिप्राय
  • अभिप्रेत
  • अभियांत्रिकी
  • अभिरंजित
  • अभिरूची
  • अभिलंब - काटकोन करून काढलेली ऊभी रेषा
  • अभिवचन
  • अभिवादन
  • अभिशोषण - आत ओढून घेणे
  • अभिषेक
  • अभिसरण - खालून वर, वरून खाली वाहणे, खाली जाणे, सरकणे, समाजाचे विविध स्तर अकत्र मिसळणे
  • अभिसारी - चहूकडे पसरवणारा
  • अभूतपूर्व
  • अभिस्तर - वरच्या बाजूचा स्तर(थर)
  • अभेद्य
  • अभ्र
  • अभ्रक - खडकात सापडणारे एक पारदर्शक एकावर एक पापूद्रे असलेले खनिज
  • अभ्रा
  • अमदानी
  • अमर्याद
  • अमल - कैफ, उन्माद
  • अंमल
  • अमानुष
  • अमाप
  • अमित
  • अमीबा - एक पेशीमय सूक्ष्म जंतू
  • अमूढ
  • अमृतमळा -
  • अमोघ
  • अमोनिया - दगडी कोळशा पासून तयार होणारा वायू, (एन एच थ्री), नाय्ट्रोजन आणि हायड्रोजन यांचे संयुग
  • अयन - सुर्याचे उत्तर किंवा दक्षिण दिशेकडे होणारे गमन
  • अयना - आरसा
  • अरण्य
  • अरण्यके - वैदिक ग्रंथ
  • अरमार(आरमार)
  • अराजक
  • अरि(री) - शत्रू
  • अरी चांभाराचे हात्यार
  • अरेबिक
  • अरेरावी
  • अर्क - सूर्य, रूईचे झाड, औषधासाठी पदार्थ ऊकळून काढलेला सार
  • अर्गला - कडी, साखळी, शृंखला
  • अर्ध्य
  • अर्जणे - मिळवणे, संपादणे, प्राप्त करून घेणे
  • अर्जित -
  • अर्थकारण
  • अर्थच्छटा
  • अर्थप्रणाली
  • अर्थव्यवस्था
  • अर्थशून्य
  • अर्थहीन
  • अर्थार्जन
  • अर्थोत्पादन
  • अर्धपक्का
  • अर्धपरिमिती - परिमितीचा अर्धा भाग (परिमिती म्हणजे आकृतीच्या सर्व बाजूंच्या लांबीची बेरिज
  • अर्धमागधी - एकप्राचिन भारतीय भाषा
  • अर्धांगवायू
  • अर्पण करणे
  • अर्भक
  • अर्वाचीन - आधुनिक, अलीकडचा, हल्लीचा
  • अलग
  • अलगद
  • अलगुज - पावा, मुरली बासरी
  • अलिखित
  • अलिप्त
  • अलोट
  • अलौकिक
  • अल्प
  • अल्पकालीन
  • अल्पभूधारक
  • अल्पमत
  • अल्पमुदत
  • अल्पवयीन
  • अल्पसंख्यांक
  • अल्पावधी
  • अल्फाल्फा - एका प्रकारच्या गवताचे नाव
  • अवकळा
  • अवकाश
  • अवकाशकेंद्र
  • अवकाशीय
  • अवखळ
  • अवगत
  • अवघा
  • अवचित
  • अवजड
  • अवजार
  • अवटु - गळ्यामध्ये असणारी एक अंत:स्त्रावी ग्रंथी
  • अवडंबर
  • अवतरणे
  • अवधी
  • अवनती
  • अवनी
  • अवयव
  • अवर्गीकृत
  • अवर्णनीय
  • अवर्षण
  • अवलिया
  • अवलोकन - - निरीक्षण, पाहणी
  • अवशेष
  • अवसर
  • अवसान
  • अवस्था
  • अवस्थानुरूप
  • अवस्थांतर
  • अवहेलना
  • अवज्ञा
  • अवाक होणे
  • अवाजवी
  • अवाढव्य
  • अवास्तव
  • अवांछनीय
  • अविचल
  • अविद्राव्य - न विरघळणारा पदार्थ ( विद्राव्य= विरघणारा पदार्थ)
  • अविनाशी
  • अविभक्त
  • अविभाज्य
  • अविरत
  • अविश्रांत
  • अविस्मरणीय
  • अवैध
  • अव्यय - नष्ट नहोणारा, अविकारी शब्द
  • अव्यवस्था
  • अव्याख्येय
  • अव्याहत
  • अव्वल
  • अंश - भाग, विभाग
  • अंशांकन - अंशाच्या केलेल्या खुणा
  • अशुद्ध
  • अश्मयुग - (अश्म म्हणजे पाषाण, दगड) ज्याकाळात माणूस बहूतेक दगडांचा वापरकरत असे ते अश्मयुग, जगाच्या संस्कृतीची पहिली अवस्था.
  • अश्मीभूत: दगडासारखे कठीण झालेले, दगडाचे रूप पावलेला
  • अश्राव्य - ऐकु न येणारा ध्वनी, ऐकण्यास अयोग्य
  • अश्रुसेक - अश्रुंचा वर्षाव, आसवांचा सडा
  • अश्रुबिंदु
  • अश्वक - प्राचिन काळी उत्तर हिंदूस्तानात रहाणारी एक जमात
  • अश्वधन
  • अश्वमेध
  • अश्वशक्ती - औद्योगिक क्षेत्रात शक्तिमापनाचे एकक, एंजिनाची क्षमता(ताकत) अश्वशक्तीत सांगतात
  • अष्टक - आठ वस्तूंचा समुदाय
  • अष्टप्रधान
  • अष्ट्सात्विक भाव शरीराचे सत्वगुणाचे आठ भाव:कंप, रोमांच, स्फुरण, अश्रू, स्वेद, हास्य, प्रलास्य(नृत्य), गायन
  • असक्त - अनासक्त
  • असंख्य
  • असंघटीत
  • असंतोष
  • असत्य
  • असफल
  • असमांतर
  • असमतोल
  • असमांतर
  • असमान
  • असयुक्तिक
  • असंसर्गजन्य
  • असंस्कृत
  • असहाय
  • असहिष्णु(ष्णू)
  • असह्य
  • असाधारण
  • असामाईक
  • असीम
  • असूचित
  • असूड
  • अस्खलित - न अडखळता, अखंड, एक सारखे
  • अस्ट्रिलॉईड - मान्वी वंशाचे एक नाव, माणूस म्हणून पूर्ण उत्क्रांत होण्याच्या आधीचा एक टप्पा किंवा अवस्था, ऑस्ट्रेलियातील 'ऍबओरीजिनीज' मूळचे लोक
  • अस्त
  • अस्तर
  • अस्ताव्यस्त
  • अस्ति - आहे
  • अस्तर
  • अस्ताव्यस्त
  • अस्तित्व
  • अस्तेय
  • अस्त्र
  • अस्थायी
  • अस्थि(स्थी)
  • अस्थिपट्टिका - हाडांची पट्टी
  • अस्थिबंधन - हाडेबांधण्या साठी वापरलेला स्नायूंचा बंध
  • अस्थिभंग - हाड मोडने, तुटणे
  • अस्थिर, अस्थिरक्षा
  • अस्थैर्य
  • अस्पृश्यता
  • अस्पृश्यता निवारण
  • अस्मानी
  • अस्मिता
  • अस्वस्थ
  • अस्वास्थ्य
  • अस्सल
  • अहंकार
  • अहमहमिका
  • अहर्निश
  • अहरित
  • अहवाल
  • अहळीव
  • अहिंसक
  • अहिंसा
  • अहितकारक
  • अहेवपण - सौभाग्य, पती जिवंत असण्याची स्थिती
  • अळे
  • अक्ष गट - दुसऱ्या महायुद्धातील (१९३९ ते १९४५) जर्मनी, इटली आणि जपान यांच्या गटाला अक्षगट असे म्हणतात.
  • अक्षदंड - आस, आस म्हणून वापरलेला दांडा
  • अज्ञ - अजाण, ज्ञान नसलेला, मूर्ख
  • अज्ञान
  • अज्ञाननिद्रा
  • ऍनालेटीकल(इं) - पृथक्करणात्मक, एखाद्या समस्येचे बारीक बारीक भाग करून समस्या सोडवणे
  • ऍनिमिया
  • ऍनोड(इं) - विद्युत परिपथातील घन अग्र.
  • ऍबॅकस(इं)
  • ऍमीटर(इं) - विद्युताची धारा मोजण्याचे साधन
  • ऍलोपथी(इं.)
  • ऍल्युमिनिअम(इं.)
  • ~असबेस्टॉस(इं) - कॅल्शिअम - मॅग्नेशिअम सिलिकेट नावाचा सिलिकेट गटातील पदार्थ. हा अग्निरोधी तसेच उष्णता रोधी आसतो..प्रयोगशाळेत, तसेच घरांवरील छपरात त्याचा खूप उपयोग होतो.
  • आईसफ्रूट
  • आइसलॅंडस्पार - एक प्रकारचा स्फटीक
  • आकंठ - कंठापर्यंत
  • आकर्षण
  • आकर्षणबल - ओढून नेण्याची ताकद
  • आकलन
  • आकलन कक्षा - आकलनाची पातळी, मर्यादा
  • आकल्प - जगाच्या अंता पर्यंत, दिर्घकाळ
  • आकस - द्वेष, वैर, मत्सर
  • आकस्मिक - एकाएकी
  • आकार
  • आकारमान - आकृतीची ठेवण, मोजमाप किंवा घनफळ
  • आकारमानाची स्थितीस्थापकता - बल